Zomerreizen – De Elzas

Een reisverslag door Dick van Leeuwen.

De Elzas

Vele jaren lang, komen we, mijn vrouw en ik, regelmatig in de Elzas; in het noordoosten van Frankrijk.Het eigenzinnige deel van Frankrijk, waar volgens veel inwoners geen Fransen maar Elzassers wonen. Ook voor treinliefhebbers en prachtig gebied.

De Elzas vindt je ruwweg tussen Straatsburg en Mulhouse. Een wijnbouwgebied dat ligt in de luwte van de Vogezen en uitstekende hoofdzakelijk witte wijnen voortbrengt zoals de Gewürztraminer, Tokay, Pinot, Riesling, Sylvaner, Edelzwicker en de Tokay Pinot Gris als rode wijn.

Beroemd is de “Route du Vin” een plm. 170 km lange route door het wijngebied, langs en door de mooi uitgedoste plaatsjes met hun kleurrijke vakwerkhuizen. Een gebied dat diverse malen van eigenaar wisselde, tussen Duitsland en Frankrijk. Het gebied is prima per auto te verkennen, maar ook op de fiets is het prima pedaleren, via gemarkeerde fietsroutes door een glooiend landschap, waarbij je rekening moet houden houden met glooiend, terwijl de dorpjes uitnodigen om ze per voet te verkennen.

Je hebt soms van die gebieden waar je je op je gemak voelt en terugkomen een feest van herkenning wordt. Zo voelt het bij ons als we weer in de Elzas arriveren en ik bij André de caravan tussen de fruitbomen dirigeer. En dan: Koffie? eh ja; toch maar eerst een glas Pinot Blanc van de zelf geperste druiven.

Maar is er in en rond de Elzas nog iets te beleven als spoorwegliefhebber? Ja hoor volgens ons alleszins de moeite waard. Hierna volgt een overzicht van een aantal spoorwegmusea en museumspoorlijnen die we in de loop der jaren diverse keren bezocht hebben. Ik beperk me niet alleen tot de Elzas en de Vogezen ook het aangrenzende deel van Duitsland komt aan bod. Het volgende overzicht van het rijdend materieel bij de diverse musea en museumspoorlijnen is niet compleet. Zie hiervoor de betreffende websites.

We beginnen In de Noord Vogezen in het plaatsje Abreschviller. Hier zetelt de ” Association du Chemin de Fer Forestier”. In Abreschviller bij de houtzagerij, vinden we de smalspoorbaan, vroeger gebruikt voor houttransport om de gekapte boomstammen uit het bos naar de houtzagerij te transporteren. Gereden wordt nu met personentreinen door een mooi gebied met diesel- en stoomtractie over het 12km. lange traject op 700mm spoorbreedte. Tijdens speciale evenementen-weekenden wordt vaak nog gereden met het originele materieel voor houttransport. Het traject loopt deels door bos en open terrein.

Rijdend materieel: (lijst is niet compleet)

Dieselloc:
- Fabrikaat COFERNA uit 1953
Stoomlocs:
- Decauville 030T Nr. 1835 uit 1926
- Loc 476 een 02+20 T Mallet, loc. gebouwd bij Maschinenfabrik HEILBRON in 1906
- Loc. HF 110 C Een Heeresfeldbahnloc. gebouwd in 1944 door Jung in Jungenthal

De rijtuigen zijn afkomstig van eigenbouw, militaire afkomst of overgenomen van andere spoorlijnen.
De trein vertrekt vanuit Abreschviller naar Le Grand Soldat, het eindpunt; waar de loc omloopt, en u intussen een oude zaaginstallatie kunt bezoeken. Een kiosk met versnaperingen is aanwezig.
www.train-abreschviller.fr

Ook in de buurt van Abreschviller; bij St. Louis – Arzviller, komen we bij de scheeps lift in het Marne-Rhin-Canal. ” Le Plan Incliné”. Hier varen de schepen een grote bak met water in en gaat het geheel langs een helling van 41%, zo’n 40 meter omhoog of naar beneden om even later verder te varen door het kanaal. Indien de scheepslift niet bestond zouden 17 sluizen nodig zijn om het hoogteverschil te overbruggen.
www.plan-incline.com

Obermodern
In het noorden van de Elzas in het plaatsje Obermodern, vinden we ELAV (Espace De La Locomotive Vapeur) Hier vind je een verzameling van zo’n veertig tal erg mooi gebouwde locomotieven in schaal. 1:5 – 1:20. En als de heer Frauli aanwezig is; hij heeft verreweg de meeste modellen gebouwd, krijg je een persoonlijke rondleiding, met deskundige uitleg.
www.obermodern-zutzendorf.com/lelav_fr.php

De Acherntalbahn
Van Achern naar Ottenhöfen in het Zwarte Woud. plm 30 km. ten westen van Straatsburg.
Normaal spoor, stoomtractie.
- Stoomloc . Nr. 20 Bh2t, gebouwd in 1928 bij de Maschinenbau-Gesellschaft Karlsruhe.
- Stoomloc. Nr.28 Een Pruissische T3, gebouwd in 1900 bij Borsig in Berlijn.
- Personenrijtuigen: 2assige “Einheits-Durchgangswagen” gebouwd in 1926 en een bagagewagen met postafdeling uit 1925.

Het traject loop grotendeels door open terrein.
www.achertaelernverein.de

Chemin du Fer Touristique du Rhin in Volgelsheim.
Volgelsheim ligt plm. 20 km ten westen van Colmar, dichtbij de Frans-Duitse grens bij Breisach aan de Rijn. De trein loopt van station Volgelsheim langs de boorden van de Rijn.
Te combineren met boottocht op de Rijn. Stoomtractie, normaalspoor.

Stoomlocs:
- 030TB 130. “Berthold”, gebouwd in 1900 in Grafenstaden (Elzas)
- 030TB 134, “Théodor” gebouwd in 1900 in Grafenstaden (Elzas)
- 020 “Christiane” gebouwd in 1901 door Henschel & Sohn in Kassel
- 020 Cockerill met staande ketel gebouwd in 1910 bij Cockerill België
- 020 Fives gebouwd in 1923 bij Fives-Lille
- 020 Decauville, gebouwd in 1922 bij Decauville in Corbeil

6 stuks dieselllocomotieven die hoofdzakelijk worden ingezet voor rangeerwerk, waaronder een lummel van Baldwin A1A-A1A 62029 ex-SNCF, gebouwd in 1946 in Philadelphia USA.

Het depot van de CFTR ligt aan de Rijn bij Port Rhénan bij de Wrigley kauwgumfabriek, plm 3 km verwijderd van station Volgelsheim . Het traject gaat door open terrein en langs de rivier de Rijn, tot aan de halteplaats Sans Souci.
http://cftr.evolutive.org
www.ried-express-cftr.fr

Train Thur Doller Alsace
Museumspoorlijn tussen Cernay en Sentheim. Normaalspoor.
Rijdend materieel:
- Dieselelectrische loc Fauvet-Girel bj. 1957
- Stoomloc: B’B Mallet loc gebouwd bij Henschel in Kassel bj. 1911
- Stoomloc: gebouwd bij Hainault in Couillet (België) bj. 1912
www.train-doller.org

Riegel. Rebenbummler. Der Museumszug am Kaiserstuhl.
Museumtrein door het wijngebied Kaiserstuhl. Van Riegel naar Breisach am Rhein. Normaalspoor. Hun stoomloc is al een aantal jaren in groot onderhoud. Misschien dit jaar weer in dienst?
Treinritten worden uitgevoerd door een gerestaureerde motorwagen en door stoomlocs van andere museumspoorlijnen.
Traject door wijnbergen, bos en open terrein.
www.rebenbummler.de

Schwarzwald, Hausach. Schwarzwaldmodellbahn.
Een grote modelbaan, met als voorbeeld het Zwarte Woud. 17 april 2011 weer open na een brand bij de buren. Had veel water- en roetschade. Inmiddels is alles weer hersteld.
www.schwarzwald-modell-bahn.de

De Kandertalbahn in Kandern
In het Zwarte woud. Normaalspoor, stoomtractie en dieselmotorwagen. Dichtbij de Rijn, door het Kandertal even boven Basel.

Erg mooi gerestaureerd materieel, zowel van locomotieven als rijtuigen en wagons.

Stoomlocs:
- Loc 30 T3 “Chanderli” gebouwd in 1904 bij Borsig in Berlijn
- Loc. Nr. 8532 (E 3/3 ) “Tigerli” gebouwd in 1915 bij de SLM in Winterthur, Zwitserland.
- Loc. BBÖ 93.1378 gebouwd in 1927 bij de StEG in Wenen, ketel is gebouwd bij de Lokomotivfabrik Wiener Neustadt.

Sinds 2002 is de loc. in groot onderhoud en volgens planning wordt de loc op 1 mei 2011 weer in gebruik genomen.
- Dieselmotorwagen VT3 Gebouwd 1n 1928 bij de Sächsische Waggonfabrik in Werlau.

Rijtuigen en goederenwagons zijn gerestaureerd in hun oorspronkelijke staat, waaronder een gedeelde post-en bagagewagon uit 1894. Traject door bos en open landschap.
www.kandertalbahn.de

Faller
Bij de firma Faller in Gütenbach in het Zwarte woud zijn diverse modelspoorbanen en opstellingen te bezichtigen. De boventoon zijn natuurlijk de Faller producten. We hebben voor het laatst 2008 Faller bezocht. Dat was voor het faillissement. De Showroom is nu opnieuw ingericht en weer voor bezoek geopend en er kan weer ter plekke gekocht worden.
www.faller.de

De Wutachtalbahn
Ook wel de Sauschwänzlebahn genoemd bij Blumberg in het zuiden van het Zwarte Woud aan de Zwitserse grens. Een spectaculair traject met keerlussen en prachtige viaducten. 25 km lang op normaalspoor tussen station Zollhaus- Blumberg en Weizen. Een erg mooi traject om als passagier mee te rijden, maar ook om te fotograferen of filmen langs het traject bij de diverse viaducten. Bij station Epfenhofen een prachtig viaduct met een lengte van 264 meter en 34 meter hoog.

Stoomlocomotieven:
- 50 2988 gebouwd in 1942 bij de Wiener Lokomotivfabrik Floridsdorf (WLF)
- 52 8012 gebouwd in 1943 bij Maschinebau & Bahnbedarf
- 86 333 gebouwd in 1939 bij de Wiener Lokomotivfabrik Floridsdorf (WLF)
- 93 1360 gebouwd in 1927 bij de StEG
- Lok 1 gebouwd in 1909 bij Orenstein & Koppel
Diverse diesellocs voor rangeerwerk en baanwerkzaamheden.
VT 3 Motorwagen met bijwagen gebouwd in 1952 bij MF Esslingen.
www.sauschwaenzlebahn.de
www.wutachtalbahn.de

Mulhouse
In Mulhouse is gevestigd het Spoorwegmuseum van Frankrijk. Het Cité du Train. Zeer de moeite waard, mede door de bijzondere opstellingen van diverse locomotieven.
www.citedutrain.com

En ook in Mulhouse is gevestigd het automobielmuseum “Cité de l’Automobile” met een erg mooie en grote collectie van ruim 400 auto’s, waaronder veel exclusive exemplaren. De collectie was een particuliere verzamling van de twee broers Schlumpf, de Zwitserse eigenaren van een textielfabriek in Mulhouse. Er stonden alleen al meer dan 100 Bugatti’s. De verzamelwoede resulteerde uiteindelijk in een faillissement en de 2000 werknemers kwamen op straat te staan. Wel wisten ze te bereiken dat de autoverzameling buiten het faillissement werd gehouden. Zodat de collectie niet uiteen viel. Het museum is gevestigd in de hallen van de voormalige textielfabriek.

Je kunt een combinatieticket kopen, dat ook geldig is voor het spoorwegmuseum.
www.collection-schlumpf.com

Een project dat volgens mij een sprekend voorbeeld is van geldsmijterij uit vroegere jaren is de Maginot Linie langs de Frans– Duitse grens. Een verdedigingslinie met kolossale bunkers en kazematten uit de dertigerjaren van de vorige eeuw. Een aantal van deze kazematten zijn te bezichtigen, waarvan sommige nog zijn voorzien van het originele smalspoor, gebruikt voor munitievervoer en transport van manschappen vanuit de leefomgeving naar de afvuurinrichtingen. Bij Ouvrage Du Hackenberg bij Veckring is het originele ondergrondse malspoormet met een lengte van 3,5km nu in gebruik om bezoekers te vervoeren.
http://maginot-hackenberg.com

Verder is een bezoek aan de steden: Straatsburg – Colmar en Freiburg in het Duitse Zwarte woud, alleszins de moeite waard.

En natuurlijk de prachtige Vogezen, met mooie panorama’s vanaf de “Ballons”, waarvan de Grand Ballon met een hoogte van 1424 meter de hoogste is. Maar ook de Petit Ballon met 1272 meter hoogte mag er zijn. Een must is een tocht over de Route des Crêtes, een plm. 85km lange rit over de bergkammen van de Vogezen, zodat je kunt genieten van de mooiste uitzichten. Als het goed helder weer is kun je de Alpen zien. Bezoek dan ook “Vieil Armand”of op z’n duits “Hartmannswillerkopf”, een puist van zo’n 1000 meter hoog, die schijnbaar zo belangrijk was tijdens de 1e Wereldoorlog dat er zo’n 30.000 Franse en Duitse soldaten het leven lieten. Te zien zijn nog restanten van loopgraven ook uit de 1e Wereldoorlog. Je ziet er ook hoe dicht de vijandelijke linies bij elkaar lagen, slechts luttele meters van elkaar.

Tot slot:
Overnachtingsmogelijkheden in de Elzas zijn er volop; in hotels, pensions,B & B, en campings in overvloed en dat toch maar zo’n 650 km van Emmen.

Veel plezier in de Elzas en de Vogezen!