Bernina Express – Rhätische Bahn

Bernina

Bernina Express – Een verslag

BerninaHet is vrij rustig in de trein, wanneer die zich om klokslag half negen in de ochtend in beweging zet. Langzaam rijden we Chur uit, met een leeftijd van 5000 jaar de oudste stad van Zwitserland, en bovendien een van de meest charmante. ‘Alle wegen leiden naar Rome’, zeggen de inwoners, ‘maar alleen de allermooiste voert langs Chur’.

Spreek ze maar eens tegen. De hoofdstad van het kanton Graubünden ligt temidden van ongenaakbare Alpenreuzen en adembenemende bergpassen, en wordt doorsneden door de dalen van de Rijn en de Inn. Dat levert inderdaad een allermooist landschap op, zowel ’s zomers als ’s winters.

Al in 50 voor Christus trokken de Romeinen over de Alpenpassen het huidige Zwitserland binnen en zorgden zo voor de eerste noord zuid verbinding in Europa.

Het werd een belangrijke handelsroute, die door politieke ontwikkelingen door de eeuwen heen soms mindere tijden kende, maar altijd weer opdook.

Bernina

Sinds honderd jaar kun je de noord-zuidroute ook per trein afleggen, en dat is precies wat ik vandaag ga doen. Met de Bernina Express over het spectaculairste spoorwegtraject van heel Zwitserland, één van de drie treintrajecten in de wereld die door de Unesco tot Werelderfgoed zijn uitgeroepen: de Albula- en Berninalijn.

BerninaBernina

Ik neem plaats in een van de comfortabele, met zwart leer beklede stoelen, en bestel een cappuccino bij de man van de railcatering die net voorbij komt.

Ik heb gisteren enkele verse Zwitserse bankbiljetten uit de automaat getrokken, maar iets kleiners dan een biljet van 100 frank (60 euro) zat daar helaas niet bij. Daar heeft de railcateraar niet van terug. Hij neemt mijn biljet mee en belooft later met wisselgeld terug te keren, ik knik, komt vast wel goed – dit is Zwitserland.

Bernina

Verschillende coupés in de trein, waaronder de mijne, zijn voorzien van extra grote panoramaruiten, zodat je te allen tijde een optimaal uitzicht hebt op het schitterende landschap.

Een elektronisch display boven de deuren geeft precies aan bij welke stad of welk dorp de trein zich bevindt en bovendien vertelt een stem uit de intercom ons in meerdere talen over de bijzonderheden van de reis. Die Zwitsers hebben het uitstekend voor elkaar.

BerninaBernina

Het is bijna niet te geloven, maar deze wereldberoemde spoorlijn, die dwars door het hoogste gebergte van Europa voert, is aangelegd op initiatief van een Nederlander. Het was Willem Jan Holsboer (1834-1898), een jongen uit Zutphen die het avontuur van de zee zocht, opklom van scheepsjongen tot kapitein, en vervolgens succesrijk bankier werd.

Bernina

Omdat zijn vrouw aan een longziekte leed, besloot hij met haar naar Davos te gaan, waarde lucht naar verluidt gunstig was voor longpatiënten. Tijdens de draconische, zeven uur durende koetstocht van Landquart naar Davos, kwam Holsboer op het idee voor de aanleg van een spoorverbinding.

Ondanks de gezonde berglucht en de goede zorg van een plaatselijke arts, stierf Holsboers vrouw in1867.
De bankier zelf besloot in Davos te blijven wonen. Hij hertrouwde en liet een kuurhotel bouwen, compleet met smalspoorverbinding.

Dat werd het begin van de Albulalijn, die samen met de Berninalijn het traject van de Bernina Express zou gaan vormen.

Bernina

De trein rijdt door schitterende berglandschappen

Bernina

Vlak voorbij Reichenau overbruggen we de Rijn en wat verderop passeren we de Solisbrug, die 164 meter lang is en 80 meter hoog: een van die imposante gemetselde bruggen waar Zwitserland rijk aan is. Iets voorbij Tiefencastel passeren we wat misschien wel het beroemdste viaduct van heel Zwitserland is: het Landwasserviaduct. Vooral van buiten de trein is dat een bijzonder spectaculair gezicht.

Bernina

De trein komt tevoorschijn uit een kaarsrechte, steile rotswand, rijdt dan in een bocht over het 136 meter lange en 65 meter hoge viaduct en verdwijnt vervolgens weer in een tweehonderd meter lange tunnel.

Voor wie in de trein zit, zijn die 136 meter natuurlijk veel te snel voorbij, al is de machinist zo vriendelijk de trein extra langzaam te laten rijden en is het viaduct via de intercom al van tevoren aangekondigd. We grijpen onze camera’s, beginnen als een gek te fotograferen en… ja hoor: daar is alweer de duisternis van de tunnel.

Bernina

We stoppen bij Filisur. Dit station was voor mij ooit de inspiratie om mijn Duitse modeltreinen te verkopen en over te stappen op H0m, Rhätische Bahn. Lees ook het artikel “Mijn treinenhobby deel 1“.

Het stadje zelf stelt niet zo veel voor, maar omdat hier verschillende regionale spoorlijnen bijeenkomen – waaronder de aftakking naar Davos – is het zeer populair onder spoorliefhebbers. Dat gaat zelfs zo ver dat in het hotel nabij het station de kamers aan de spoorzijde duurder zijn dan die met uitzicht op het dal. Het hotel heeft ook een webcam die elke keer als er een treinbeweging is een foto maakt. Kijk hier.

Filisur

Op het terras van Filisur koffie met gebak ter ere van mijn verjaardag

BerninaDe aanleg van de spoorlijnen door het weerbarstige Zwitserse landschap was geen eenvoudige zaak.

Er waren duizenden arbeiders bij betrokken, waaronder tientallen doden en honderden gewonden vielen, als gevolg van explosies, rollend materieel en naar beneden vallend gesteente.
De noord-zuidverbinding tussen Chur en het Italiaanse Tirano vergde uiteindelijk 196 bruggen en 55 tunnels, en soms is er een stijging van 70 promille.

Dat is mogelijk doordat de trein gebruik maakt van smalspoor van één meter breed. Of, in meer officiële terminologie: 1000 millimeter. Bij normaalspoor bedraagt de spoorbreedte 1435 millimeter waarmee nooit de bochten kunnen worden gemaakt die bij het overbruggen van dergelijke hoogteverschillen noodzakelijk zijn.

Want dat is het geheim van de Bernina Express: bochten. Dat merken we vooral na Bergün.
Hier zijn in de bergen diverse keertunnels aangelegd, waarin de trein als een spiraal omhoog klimt. ‘Tussen de tunnels door zult u Bergün verschillende keren te zien krijgen’, vertelt de stem door de intercom, ‘nu eens links, dan weer rechts. Het uitzicht wordt desoriënterend.’

BerninaEn inderdaad: ik zie dorpjes en viaducten, maar zijn het nu dezelfde? En dat viaduct, zijn we daar inderdaad een tijdje geleden overheen gereden? Bij Ospizio Bernina bereikt de trein zijn hoogste punt: 2253 meter. Hoewel we nog steeds in Zwitserland zitten, is dit tevens de taalgrens. Ten noorden hiervan wordt Reto Romaans gesproken, ten zuiden Italiaans.

Onze trein is inmiddels een flink stuk korter geworden: de rest is in St. Moritz afgekoppeld.
We belanden nu in het deel met het hoogste stijgingspercentage: 70 promille. Alleen is het voor ons een dalingspercentage: we zakken langzaam af naar Italië.

De laatste spectaculaire attractie van de Bernina Express bevindt zich vlakbij Brusio: om de grote hoogte te overbruggen is hier een schitterend keerviaduct gemetseld. Het effect is dat de trein als het ware onder zichzelf doorrijdt.

BerninaBernina

Niet lang na Brusio passeren we de grens met Italië. We zijn inmiddels in een mediterraan microklimaat beland, met dank aan de bergen. De trein passeert de Santuario della Madonna, het belangrijkste monument van Tirano, en precies op tijd, om 12.20 uur, rijden we het station binnen.

BerninaBernina

Dan komt hijgend de treincateraar de coupé binnengerend. Hij heeft toch nog mijn wisselgeld bij elkaar weten te sprokkelen.

Tekst en foto’s deels uit onbekende bron, bewerkt en aangevuld door Herman Scholten.