Uit de oude doos: Een stukje spoorweggeschiedenis rond Stadskanaal

Feestelijke opening eerste spoorlijn Stadskanaal-Assen 1905

STADSKANAAL – Ter viering van de opening van de Noord Ooster Locaal Spoorlijn (N.O.L.S.) werd een grootse optocht gehouden vanaf de watertoren tot het toenmalige Hotel “De Haan” (later Bleeker en Daleman), daarna terug naar het nieuwe Stationsgebouw.

Op de foto genomen bij de Buinersluis de ”Heeren-afdeling” van de gymnastiekvereniging Jahn II (opgericht 1903). Het vaandel werd hoog gehouden door beide voorop fietsende gymnasten en door een lange stok ondersteund door de beide volgende leden. Daarachter de keurig rechtop fietsende ”Heerengroep”. Verder naar achteren zijn op deze foto nog juist zichtbaar enkele marechaussees te paard te zien.

Stadskanaal 1905 feestelijke opening

Midden op de foto in het wit de letters N.O.L. geschreven. De nieuwe ”Noord Ooster Lijn” welke in 1905 via de spoorlijn Stadskanaal-Assen onze plaats een snelle verbinding tot Neerlands spoornet gaf. Het duurde tot 1910 toen de spoorlijn Stadskanaal-Zuidbroek tot stand kwam.

De foto toont links het oude brugwachtershuis dat in 1908 opbrandde om plaats te maken voor de nieuwe sluismeesters-woning (Deze woning staat er nog steeds). In het pand er naast had M.Wolf zijn ‘koosjere slagerij’. In 1924 bouwde op deze plaats H.Stavast zijn ‘Kleeding naar maar’ zaak. Van 1951 tot 1968 had Chr. Hazewinkel hier zijn manufacturenzaak. Vanwege de aanleg van de Amerikalaan werd dit pand afgebroken.

buinersluis 1895

Buinersluis 1895

 
De Buinersluis had tot 1908 nog één schutsluis of ‘Vallaat’. De lijn van de paardentram is hier nog kaarsrecht. Toen in 1908 een tweede sluis naast de eerste werd gebouwd kwam een lichte knik in de weg en een aangepaste bocht in de tramrails. De flauwe bocht is heden in het straatbeeld nog steeds herkenbaar.

Het spoordok in Stadskanaal 1918

STADSKANAAL – Rond de 1e Wereldoorlog 1914-1918 werden er aan de Handelskade verschillende grote villa’s gebouwd. Naast de grote koffiebranderij ‘De Noord Ooster’ van Johannes Brans, vestigden verveners maar ook verschillende handelslieden zich aan de kade.

Spoordok Stadskanaal 1918

Spoordok Stadskanaal 1918

 
Mede doordat het spoorstation van de N.O.L.S. (de Noord Ooster Lokaal Spoorlijn) en het spoordok er direct achter waren gelegen heeft de Handelskadezijn naam te danken. De spoorlijn naar Assen kwam in 1905 gereed, het spoordok werd in 1908 gegraven en de spoorlijn Stadskanaal-Zuidbroek kwam in 1910 tot stand.

Toch hadden de gevestigde bedrijven hun hoop mede gevestigd op de aan te leggen spoorlijn naar Ter Apel. Hierdoor kon er bespaart worden op de vrachtkosten van en naar o.a. het Roergebied in Duitsland. Ze moesten echter wachten tot 1924 dat de lijn Stadskanaal-Ter Apel werd geopend. Op de foto uit 1918 is te zien hoeveel bedrijvigheid er in die jaren rond dit spoordok was.

Met name de Gebr. Luttmer, hadden onder andere een in- en exportgroothandel in aardappelen en groenten. Consumptieaardappelen werden aangevoerd per schip en overgeladen in wagons om verder te worden vervoerd. Aan beide zijden van het dok konden wagons worden geladen of gelost. Veel handel werd op deze manier rechtstreeks door middel van overslag bedreven. Midden op de rails staat Roel Adolf en links daarvan zijn vader Egbert Adolfs. Deze laatste was toen vertegenwoordiger voor de Fa. Luttmer. Dat er in die jaren een foto werd genomen was toch een bijzonderheid. Iedereen staakte even zijn werkzaamheden om op de gevoelige plaat te worden gezet.

Spoordok en seinhuis 30-er jaren

Spoordok en seinhuis 30-er jaren

 
In de zwarte loods links achter gelegen aan de Gasselternijveenschemond was de aardappeldrogerij en kunstmesthandel van Zwartsenberg en Luttmer gevestigd. Ook B.Luttmer had hier zijn aardappelwalsmeelfabriek ‘De Toekomst’.

In 1923 werd het gebouw door brand verwoest. P.Zwartsenberg ging hier verder met zijn kunstmesthandel. Geheel links achter zijn nog juist de gebouwen en de hoge fabriekspijp van de Coöp. Strokartonfabriek “Ons Belang” te zien. Midden achter toornt de molen van Fa. Wed. J.P.Kuiperstrots boven de huizen uit. Het seinhuisje tussen het dok en het spoor werd in 1912 gebouwd en in 1978 afgebroken. Over handel gesproken. Vanaf 1926 werd in de loods rechts op de foto een exportslagerij door Luttmer gevestigd, waar vanuit dat jaar al rond 1000 varkens per week werden afgeleverd.

STAR stadskanaal 2007

STAR Stadskanaal 2007

 
Tegenwoordig ligt het spoordok er verlaten bij. De handel is over. Het toerisme zegeviert. De S.T.A.R. zorgt er weer voor dat er ‘dieverdoatsie’ blijft rond het vroegere NS Hoofdstation van Stadskanaal. Nu nog een goede bestemming voor het spoordok.

Bronnen: Kanaalstreek.nl, STAR e.a.