Modelbaan “begrassen” met o.a. de elektrostaat

Gras

Iedereen die wel eens een modelbaan of een diorama van scenery heeft voorzien heeft zich wel eens de vraag gesteld gezien: Hoe krijg ik natuurgetrouw gras op mijn baan?

Het antwoord lijkt simpel, immers, de fabrikanten van modelspoortoebehoren leveren legio materialen waarmee je gras kunt namaken, het één nog mooier dan het ander, van strooisels en vezels in diverse kleuren tot complete matten in allerlei variaties en maten.

Je kunt wel stellen dat er, zoals in vrijwel alle aspecten van onze modelspoorhobby, zich op het gebied van “gras” een behoorlijke ontwikkeling heeft voltrokken.

Gras

Waar men zich in de eerste dagen van de “modelspoorderij” moest tevredenstellen met niet veel meer dan gekleurd zaagsel, zijn er vandaag de dag allerlei materialen te kust en te keur verkrijgbaar waarmee, met verschillende technieken en methodes, uiterst natuurgetrouwe modellandschappen te maken zijn.

GrasGrasDegene die zich ook maar een klein beetje verdiept in de verkrijgbare literatuur op het gebied van onze hobby, is wel eens de naam Josef Brandl tegengekomen.

Lange tijd gold zijn werk als het summum op het gebied van landschapsbouw, en nog steeds worden zijn creaties hogelijk gewaardeerd.

Zeker als je ziet hoe vaak er publicaties van Brandl zelf of over zijn werk verschijnen.

Brandl maakte, en maakt, zeer veel gebruik van materialen zoals die door het merk Silhouette in de handel werden gebracht, en dan vooral de “grasmatten” van dat merk.

Op het eerste gezicht “gewone grasmatten”, al hebben die een veel natuurlijker aanzien dan wat we van bijvoorbeeld Busch of Noch kennen.

Maar Brandl gebruikt die matten niet aan één stuk, nee, hij componeert als het ware het landschap met stukken daarvan.

In combinatie met de fraaie bomen en struiken die eveneens door Silhouette worden geleverd kwam, en komt, Brandl tot zeer fraaie resultaten. Nu is het natuurlijk wel zo dat, ook al beschik je over het neusje van de zalm aan materialen, het niet vanzelfsprekend is dat er dan ook een fraai resultaat uit de bus komt. Daarvoor is ook een zekere handigheid en vaardigheid nodig, naast een beetje creatief inzicht. Bijna net als tekenen en schilderen, zou je kunnen zeggen.

Gras

Foto boven laat een plaatje zien van één van zijn meesterwerken:
Durnstein dat tegenwoordig te zien is bij Modellbahnwelt Odenwald.

Datzelfde geldt ook voor het gebruik van de elektrostaat als gereedschap: niet alleen het gereedschap bepaalt het resultaat, maar ook wat degene die het hanteert er mee doet. Goed, het toverwoord is gevallen: de elektrostatische begrasser.

Wat is dat nou eigenlijk, zo’n elektrostatische begrasser? Kort gezegd komt het erop neer dat met zo’n apparaat aan de aan te brengen grasvezels een elektrostatische lading wordt meegegeven, waardoor deze door de lijmlaag waarin ze vallen worden afgestoten.

Omdat de zwaartekracht ze echter wel in die lijmlaag dwingt, komen ze er met maar één uiteinde in terecht en blijven ook rechtop staan. En dat is precies het effect wat we willen bereiken. Dit gewenste effect, rechtopstaande vezels, staat en valt met de kracht van de elektrostatische lading. En ook met de grootte van de vezels (lengte) ten opzichte van dat elektrostatische veld.

GrasWellicht dat deze en gene wel eens gehoord heeft dat je een “elektrische” vliegenmepper vrij gemakkelijk kunt ombouwen tot een apparaat wat zich leent om gras mee aan te brengen, om er zo’n elektrostatische begrasser van te maken dus. Dat is ook zo, zij het dat zo’n “grasmepper” wel z’n beperkingen heeft: veel meer dan een paar kilovolt zal het ding niet op kunnen brengen.

Daar zijn ze ook niet voor gemaakt, een vlieg of een mug legt bij zo’n drie of vier kV al wel het loodje.

Grasvezels die langer zijn dan pakweg een millimeter of vier, vijf hebben echter wel een beetje meer nodig. Zeker wanneer er grotere oppervlaktes mee begrasd moeten gaan worden komen de nadelen van een “grasmepper” aan het licht. Het is zaak te werken met één doorlopende lijmlaag, omdat dan (door het water in de lijm) de spanning ook daar terecht komt waar die moet zijn.

Dat betekent dus, dat het aanbrengen van kleinere of grotere “pollen” nauwelijks mogelijk is, of in ieder geval lastig en omslachtig.

Gras

Dat neemt echter niet weg, dat door zo’n geval in elkaar te fabrieken (en dat hoeft niet eens zo veel te kosten, een vliegenmepper tik je al op de kop voor minder dan een euro of vijf, en een theezeefje kost ook niet de wereld) je op een eenvoudige manier kennis kunt maken met deze techniek en zodoende alvast wat praktische ervaring op kunt doen.

Er zijn ook methodes bekend waarmee je zo’n grasmepper behoorlijk kunt opvoeren, een term die dan al snel komt bovendrijven is de zgn. “cascadeschakeling”, maar het verdient aanbeveling om, wanneer je niet exact weet waar je eigenlijk mee bezig bent, daar je vingers niet aan te gaan branden.

GrasMisschien dat de stroomsterktes niet zo heel erg groot zijn, maar je hebt wel te maken met spanningen van al gauw enkele tientallen kV’s.

En daar kun je letterlijk je vingers lelijk aan branden.

Een elektrostatische begrasser zoals je die in de winkel koopt kost natuurlijk een paar centen, maar dan ben je er in elk geval wel van verzekerd dat het met de veiligheid wel snor zit.

Tenminste, als het goed is, en als dat zo is, dan zouden er de nodige keurmerken op het apparaat moeten staan.

Nu is het zo, dat er verschillende elektrostaten in de handel zijn, van even zovele verschillende merken.

Zo heeft Heki wel zo’n ding in het assortiment, net als Noch, en ook Peco (jawel, die van de rails en wissels) heeft kort geleden de markt met een dergelijk apparaat verrijkt.

Daarnaast zijn er de wat minder bekende grootheden, zoals bijvoorbeeld RTS (Greenkeeper, zie foto).

Waar het bij de uiteindelijke keuze om gaat, is wat je met het apparaat van plan bent.

Zoals eerder gezegd, hangt het van het voltage af wat je met zo’n ding kunt of, anders gezegd, het hangt een beetje van je plannen af welk apparaat het beste is. Hoe hoger het voltage, hoe langer ook de vezels die je kunt verwerken. En ook: hoe hoger het voltage, hoe groter het “bereik”.

Met een grasmepper zul je niet of nauwelijks iets kunnen bereiken met vezels van 12 millimeter, veel meer dan een millimeter of zes moet het niet zijn.

Nog een belangrijke raad: op goed gereedschap bezuinig je liever niet, en dat geldt ook voor een elektrostaat. Toch is het wel uitkijken geblazen, want de prijs zegt niet altijd even veel over de kwaliteit van het apparaat.

Gras

Er is een apparaat te koop dat 20kV geeft, maar ook een apparaat dat 5kV meer geeft en twee tientjes minder kost. Weer een ander apparaat werkt met 15kV en kost nog niet de helft van het 20kV-apparaat.

Kwestie van je goed informeren dus. Welnu, tot zover de technische kant van het verhaal. Tijd om eens wat in de praktijk te gaan rondsnuffelen. Natuurlijk is het ondoenlijk om hier een complete handleiding te geven, temeer daar het vooral een kwestie is van ervaring opdoen, veel doen dus.

Maar een paar basisprincipes kunnen we wel uit de doeken doen, dan heb je tenminste een richtpunt, of een uitgangspunt als je eenmaal zo’n ding hebt aangeschaft.

Ten eerste: de ondergrond.

GrasGras

GrasGras

Natuurlijk is het mogelijk een dekkende grasmat neer te zetten, maar ook dan is het wel aan te raden enige aandacht te schenken aan de ondergrond, al was het maar omdat dan een eventueel ‘vergeten’ plekje niet zo opvalt als de basis waarop wordt gewerkt wit is, bijvoorbeeld.

Bovendien zul je zien dat de ondergrond hoe dan ook wel wat doorschemert.

GrasGras

In principe is het mogelijk te volstaan met een laagje verf, bijvoorbeeld een bruine, aardachtige kleur.

Leuker wordt het, zeker als je van plan bent de ondergrond opzettelijk bloot te laten of duidelijk te laten doorschemeren, een laagje aarde of iets dergelijk aan te brengen.

GrasGras

De eerste laag. Mocht je van plan zijn een egaal, gladgeschoren gazon uit te beelden, dan kan deze eerste laag meteen ook de laatste zijn, net wat je mooi vindt of waar je tevreden mee bent.

In dat geval wordt dan verdunde houtlijm (of voorstrijk, of boekbinderslijm) egaal aangebracht over die van te voren klaargemaakte ondergrond.

In dit geval kan er een drupje afwasmiddel worden toegevoegd om de oppervlaktespanning van het lijmwater mengsel te neutraliseren.

Overigens liever iets meer water dan iets meer lijm, maar dat is een gegeven wat bij het ballasten vast al uitgebreid aan bod geweest is.

Vervolgens wordt de gekozen vezel in het apparaat geladen, de tegenpool aan een in de ondergrond gestoken schroef, spijker of (metalen) stift bevestigd.

Je houdt het (met vezels geladen en ingeschakelde) apparaat zo ongeveer drie tot vijf centimeter boven de ondergrond, waarbij je een licht schuddende beweging maakt.

Ietwat op en neer mag ook, je merkt vanzelf wanneer de vezels beginnen te ‘stromen’. De kunst is dan om in de gaten te krijgen wanneer het genoeg is, zeker in het begin heb je nog wel de neiging behoorlijk lang door te gaan.

Over doorschijnend wit van de lijm hoef je je geen zorgen te maken, dat droogt straks transparant op. Pas als de lijm droog is, of zo goed als droog, ga je met een stofzuiger over het zojuist tot stand gebrachte werk om overtollige vezels en vezels die niet vast zijn komen te zitten weg te halen.

Het is dan handig om iets van een zakdoek, of de mouw van een overhemd, of een panty (geen netkousen) voor de stofzuigermond te binden zodat je de verwijderde vezels weer op kunt vangen en kunt hergebruiken. In principe is dat voor een glad gazon in feite alles.

Gras

Foto boven en onder: www.spoorinmodel.nl.
Bekijk hier ook een interessant artikel op hun website over begrassen en het werken met de elektrostaat.

Gras

Voor een wat ruiger resultaat, zoals bijvoorbeeld bermen en spoordijken, kun je in lagen gaan werken. Ook hier wordt eerst weer de nodige aandacht aan de ondergrond geschonken. Daarna wordt wederom lijm aangebracht.

Gebruik hiervoor verdunde lijm zonder de gebruikelijke druppel afwasmiddel, we willen nu juist niet dat de lijm goed gaat vloeien.

Breng de lijm nu niet aan in een egale laag, maar in onregelmatig gevormde ‘vlekken’. Zet deze ‘vlekken’, zeker bij de eerste laag, niet al te dicht op elkaar, hoe verder uit elkaar, hoe ‘luchtiger’ het resultaat straks.

Om de lijm aan te brengen, kan gebruik gemaakt worden van een pipet of een kwast. Tip: knip of snijd stukken en plukken uit een oude kwast (of een nieuwe, bijvoorbeeld een goedkope van de Action of zo), zodat daarmee mooi onregelmatige vlekken kunnen worden aangebracht.

Vervolgens wordt met de elektrostaat de eerste laag gras aangebracht. Het is het handigst om te beginnen met de kortste vezel (bv. 2 mm) om dan te eindigen met de langste (bv. 6,5 mm). Als de lijm een goed eind heen droog is, kan er weer met de stofzuiger overheen gegaan worden, om vervolgens op dezelfde manier een tweede laag aan te brengen.

Dat kan nog eens een keer 2 mm vezel zijn, of ook langer, afhankelijk van wat je van plan bent of van wat je mooi lijkt.

Gras

Eventuele volgende lagen worden op soortgelijke wijze aangebracht, waarbij er geen voorgeschreven aantal lagen is – dat mag je gewoon helemaal lekker zelf weten. Soms wil je nog wel een laag aanbrengen om bijvoorbeeld een kaal plekje of een beschadiging weg te werken, of om wat extra ruigte te creëren, of je beperkt je tot maar twee of drie lagen.

Oefening baart kunst, en het is jouw feestje. Niemand die je wat kan maken, als jij het maar mooi vindt is alles goed. Tenslotte nog een tip: gebruik kleuren die mooi bij elkaar liggen. Anders gezegd: kleuren die met elkaar harmoniëren. Vaak is het handig om vezels van één en hetzelfde merk te kopen, omdat die (meestal wel) aardig op elkaar zijn afgestemd. Er is keus genoeg in modelspoorland. Heel veel succes!

Bijzondere mooie resultaten zijn ook te krijgen met Foliagematten. Daar zijn veel varianten in te krijgen. Voor deze en andere alle informatie en aankoop verwijs ik u naar de website van Locdepot.nl. Op deze website wordt een enorme collectie aan materialen aangeboden die alles te maken hebben met scenery en met merken als Woodlands scenics, Sillouette Miniatur, Model Scene e.a. Allemaal producten van hoge kwaliteit.

Gras

Tot slot: Wil je een optimaal resultaat bereiken op je modelbaan of diorama, dan moet je ook de beste materialen gaan gebruiken.

De Modelspoorwegclub Emmen heeft dan ook besloten om voor de bouw van hun grote modelbaan in aanbouw, en is beschreven in diverse afleveringen op deze website, naast deze electrostaat/begrasser ook die materialen te gaan gebruiken van de hierboven beschreven producten.

Zo kan een werkelijk realistisch landschap ontstaan zoals de club die voor ogen heeft.

Bronnen: Tekst o.a.: Kanne Zwartkijker, Wisselkoerier MD Drachten.
Foto’s: MSC-Emmen, Locdepot, spoorinmodel.nl e.a.

Wordt vervolgd.